"Taalgebruik" door Frederique

Titel:  Taalgebruik
Auteur:  Frederique
Datum:  26 jun 2009
Revisie:  -
Gelezen:  4747

Taalgebruik

Het gebeurde op mijn werk. Een collega kwam de kamer binnen en zei redelijk out of the blue: "Ik ben homo". We keken van ons werk op. Een enkeling zei: "Oh?" En daar bleef het bij. Er zijn al homo's bij mij op het werk sinds ik er zestien jaar geleden aangenomen werd. Niemand ziet het meer als probleem of als raar. Sterker nog: Het valt ons moeilijk om ons problemen met homoseksualiteit voor te stellen. Niemand zegt zoiets, maar de houding is er toch wel een van: "Als je dat voelt, dan is dat goed. We wensen je nog een fijn leven..."

Een paar jaar later. Ik outte mijzelf als transseksueel. Ik had de mensen met wie ik vaak samenwerkte, één-op-één uitgenodigd voor een gesprek met als gespreksonderwerp "even bijpraten". Ook de eerdergenoemde homo heb ik op deze manier bijgepraat. Het kwam voor hem als een donderslag bij heldere hemel. Hij kende vanuit het COC wel transseksuelen, maar dat hij mij (die als man op het werk kwam) ineens als vrouw moest zien, viel hem toch zwaar. Hij heeft mij dat eerlijk gezegd, ik heb hem eerlijk de tijd gegeven om aan het idee te wennen. We respecteerden elkaar voor elkaars openheid...

We hebben samen veel gepraat over homofilie - en ik snapte dat homofobie verder verspreid was dan ik voor mogelijk hield. Maar wat zeg ik nu? Homofilie? Sorry: Homozijn. Ik had nooit het probleem gezien van het woord homofilie, maar hij legde het mij uit: Woorden die eindigen op -filie, waren woorden over mensen met wie iets ernstig mis was. Het meest sprekende voorbeeld vond hij pedofilie. Ik herken het wel. Vanuit het genderwereldje kennen we ook autogynefilie (= het seksueel op jezelf vallen, als je in kleren van het tegenovergestelde geslacht loopt). En inderdaad staan ook deze mensen (helaas trouwens, want wat zou daar nu mis mee kunnen zijn?) Niet zo heel hoog aangeschreven... Ik heb me sindsdien aangeleerd om het niet meer over homofilie te hebben maar over homoseksualiteit of homozijn. Maar het heeft me wel doen nadenken over de manier waarop dit soort woorden tot stand komen. Met daarbij de vraag of het wel klopt...

Nu ja, laten we dan maar beginnen met homoseksualiteit. Seksualiteit lijkt te kloppen: Iemand valt tenslotte seksueel op iemand van hetzelfde geslacht. Maar homo? Bij mijn weten betekent "homo" gewoon "mens". Ieder mens met seksuele gevoelens voor een ander mens is dus eigenlijk homoseksueel. Op de woorden homo en homoseksueel is dus best wat af te dingen.

Er zijn ook woorden waar ik geen enkel idee heb waar het vandaan komt: Lesbiënne of lesbo zijn van die woorden. En travestiet.

Biseksueel vind ik dan wel weer een toepasselijk woord, in de zin van bi = twee en seksueel = gericht op seksuele gevoelens. Aan de andere kant: Zijn er maar twee genders? Of zijn het er drie (man, vrouw, anders) of misschien nog wel meer? Misschien is multiseksueel wel een veel beter woord...

Transseksualiteit is dan weer een woord waar iets ernstigs mis mee is. Trans klopt nog wel: Trans betekent tenslotte beweging en iedereen die een genderverandering in de praktijk gezien heeft, weet dat er echt heel veel beweegt in iemands leven op het moment dat die besluit om vanuit een ander gender te leven. Waar vrijwel iedere trans van gruwt is het deel "seksualiteit". Natuurlijk, het komt voor dat transen onder invloed van de hormonen van seksualiteit wisselen. Men viel dan bijvoorbeeld voor de transitie op vrouwen en na de transitie op mannen. Maar het is voor zover mij bekend bij geen enkele trans het doel om vanwege seksualiteit van geslacht te veranderen. En het onderzoeken van de eigen seksualiteit is maar een heel klein deel van het totale proces. Op de meeste forums voor transseksuelen zie je dan ook afkortingen als "trans" of "TS" als het om transseksuelen gaat.
Veel transen zijn van mening dat ze na de geslachtsoperatie geen trans meer zijn: De beweging is gestopt, ze zijn voor hun gevoel vanaf dat moment niet alleen psychisch maar ook lichamelijk vrouw. Anderen zeggen dat ze nooit geen-trans zullen zijn: Hun lichaam zal nooit zo volledig zijn als dat van iemand die als vrouw geboren is. Ze missen onder meer een baarmoeder en zullen dus, vaak tot groot verdriet, nooit ongesteld worden of kinderen krijgen. En dan is daar ook nog het verleden. Je verleden zal hoe-dan-ook voor altijd een jongensverleden blijven, hoe dubbel je het destijds ook ervaarde.

En over dubbelheid gesproken: Op naar het woord genderdysforie. Een tijd lang heb ik gedacht dat het best klopte: Dysforie betekent letterlijk "verwarring". In mijn geval klopt dat ook wel. Het is heel verwarrend om tegelijkertijd een groot verlangen te voelen om vrouw te worden en aan de andere kant ook een enorme weerstand tegen dat idee te hebben. Een enorm verlangen naar borsten te hebben en tegelijkertijd te denken "doe toch normaal, man! Stel je niet aan! Geen enkele man heeft borsten, waarom jij dan wel?" Het idee van vrouw in een mannenlichaam te zijn is een idee dat ik zeker vijf jaar lang ontkend heb om het nu, schoorvoetend, te aanvaarden. Tot dusver had ik het gevoel een prachtig lichaam te hebben waar niets verkeerds aan is, er missen alleen wat onderdelen. Hoe meer onderdelen er missen, hoe groter het gevoel dat het toch beter was geweest om in één keer een vrouwenlichaam met alles erop en eraan te krijgen... Het blijft ook lastig: Wat is nu -precies- het verschil tussen een man en een vrouw wat mij psychisch gezien tot een vrouw maakt en geen man? Of wat mij meer vrouw maakt dan man, waardoor ik iemand-er-tussenin ben? Of ben ik psychisch gezien een man met een inmens verlangen naar een vrouwenlichaam? Ja, het woord verwarring klopte, en klopt nog steeds, wel bij mij.
Tot iemand me vertelde dat de psychische wereld het woord dysforie vooral gebruikt als term voor iemand die geestelijk zo in de war is dat die eigenlijk geen normaal leven kan leiden. Daarom komen deze mensen onder curatele te staan. De VU geeft hier bij genderdysfore mensen ook invulling aan door de patiënt verplicht een maandenlang psychologisch onderzoek te laten ondergaan. Door de psycholoog en niet de patiënt de beslissing te laten nemen of de patiënt wel of geen hormonen en wel of geen geslachtsoperatie krijgt. Door de psycholoog tijdens de hormoonfase kritisch het leven van de patiënt te laten volgen en, als ook een geslachtsoperatie gewenst is, pas na die geslachtsoperatie mensen weer vrij te laten om wel of niet van de diensten van de VU-psycholoog gebruik te maken. Waarbij psychologen na de geslachtsoperatie overigens opvallend weinig tijd meer hebben voor patiënten.
Hoewel mijn leven al een paar jaar behoorlijk op zijn kop staat ("werk in uitvoering"), is het wel zo dat ik met wat kunstgrepen altijd goed heb weten te overleven. Nee, ik voelde en ik voel me niet zo gek als een deur. Ook niet als mijn gendergevoelens anders zijn dan die van mensen in mijn omgeving. En onder curatele? De kwaliteit van mijn levensbeslissingen is juist vooruitgegaan sinds ik mijn vrouwkant begon te erkennen. Ik ben er, samen met mijn coach, prima uitgekomen. Ik wist en weet inmiddels vrij goed wat ik voel en wat ik wil. Het is goed dat er op vrijwillige basis onderzoek gedaan kan worden en hulp geleverd kan worden door een VU-psycholoog, maar waarom wordt dit verplicht door onze strot geduwd op het moment dat we er al uit zijn? Waarbij dat onderzoek en die hulp ons vaak alleen maar in de weg zitten? In de psychologische zin van het woord is er bij mij geen sprake van dysforie; ik wil dan ook niet de nadelen van het medische gebruik van dit woord ondervinden.

Internationaal is er inmiddels aandacht voor dit probleem. Men noemt mensen zoals ons inmiddels gendervariant: Anders op gendergebied, maar niet meer geestesziek. Men werkt inmiddels aan een nieuwe internationale lijst met psychische ziektes, DSM-V, waarbij de discussie is of we daar sowieso nog in opgenomen moeten worden. Nadeel van niet opnemen is dat in veel landen ook de vergoeding van ziektekosten zal stoppen. Een alternatief is dan ook om ons als "lichamelijk zieken" op te nemen: Ons lichaam heeft tenslotte niet de vorm zoals die zou moeten zijn.

Zelf noem ik mij het liefst transgender. Gender in beweging. Zou er een mooier woord bestaan voor waar ik mee bezig ben?

Frederique

Ga naar...

[Volgende column] [Vorige column]